bewind

'Staatssecretaris Weekers is de eerste bewindspersoon die zijn ontslagbrief indient bij koning Willem-Alexander.' Wat voor soort persoon is staatssecretaris Frans Weekers? Wat is bewind?

bewind betekent: 'macht' of 'bestuur, regering'

Iemand die ergens het bewind heeft of voert, heeft de macht: hij of zij heeft de leiding over bijvoorbeeld een bedrijf of een land. De groep die de macht heeft, bijvoorbeeld het bestuur van een bedrijf of de regering van een land, kan ook het bewind genoemd worden.

• De rijkste personen voerden het bewind in die middeleeuwse stad.
• De werkloosheid van Rusland daalt onder het bewind van president Poetin.
• Duizenden Egyptenaren waren zaterdag op het Tahrirplein om hun steun te betuigen aan het militaire bewind.

Mensen die het bewind voeren, worden ook wel bewindspersoon, bewindsman, bewindsvrouw of bewindslieden genoemd. Deze woorden worden bijvoorbeeld veel gebruikt voor leden van de Nederlandse regering: ministers en staatssecretarissen, zoals Frans Weekers.

Extra
Bewindslieden van de regering komen regelmatig in de Tweede Kamer om hun plannen en besluiten uit te leggen of te verdedigen. Er wordt dan natuurlijk meestal serieus gepraat, maar soms valt er ook wat te lachen.

afkondigen

'Wapenstilstand in Kiev afgekondigd tot 18.00 uur', staat vandaag in de Volkskrant. Wat is er gebeurd in Kiev? Wat wil 'wapenstilstand afgekondigd' precies zeggen?

afkondigen betekent: '(officieel) bekendmaken, zeggen dat het gaat gebeuren'

Het woord afgekondigd in de nieuwskop betekent 'bekendgemaakt'; het is het voltooid deelwoord van het werkwoord afkondigen. In dit geval is er bekendgemaakt dat er tot 18.00 uur een wapenstilstand is: er wordt tot die tijd dus niet gevochten.

Afkondigen komt best vaak voor in nieuwsberichten. Het gaat dan meestal om officiële, belangrijke besluiten.

• Thaise regering kondigt noodtoestand af in Bangkok.
• Het KNMI heeft voor het hele land code geel afgekondigd als waarschuwing voor zware windstoten.
• Gemeenten mogen geen vuurwerkverbod voor de hele gemeente afkondigen.

Gek genoeg heeft afkondigen ook nog een andere betekenis, die bijna het tegenovergestelde betekent. Afkondigen betekent namelijk ook 'vertellen dat iets is afgelopen'. Een radio-dj kan bijvoorbeeld een net gedraaid liedje afkondigen, waarbij de artiest, de titel en soms nog meer informatie worden genoemd. Dit afkondigen staat tegenover aankondigen: 'vertellen dat iets begint of gaat gebeuren'.

Extra
Vroeger werden programma's op tv aan- en afgekondigd door een omroeper of omroepster. Hoe dat ging, zie je in dit filmpje.

vastgoed

Vast goed kan voorkomen als twee losse woorden in zinnen als 'Het komt vast goed' en 'Maak je niet druk, jouw antwoord is vast goed.' Maar de combinatie kan ook één woord zijn: vastgoed. En dat heeft een heel andere betekenis ...

vastgoed betekent: 'gebouwen en de grond waarop die staan'

Het begrip vastgoed slaat op grote, niet-verplaatsbare bezittingen; meestal gaat het om gebouwen (huizen, kantoren) en de grond die daarbij hoort.

Goed heeft niet alleen de betekenis 'geschikt, juist', maar kan ook 'ding, voorwerp, zaak, bezitting' betekenen ('goederen'). Bij vastgoed gaat het om 'vaste bezittingen': zaken die op een vaste plek staan. Een andere term hiervoor is onroerend goed. Onroerend betekent eigenlijk 'niet bewegend'.

• De vastgoedprijzen zijn behoorlijk gedaald; volgens economen is het nu de ideale tijd om te investeren in een woning of een bedrijfspand.
• Mensen die onderhandelen over het kopen, huren en verkopen van gebouwen werken in de vastgoedsector.
• Rijke mensen bezitten vaak vastgoed in het buitenland, zoals een villa mét zwembad in Frankrijk of een Spaans landhuis met een tennisbaan erbij.

Extra
Een persoon die zich veel bezighoudt met vastgoed, is een makelaar: iemand die voor zijn beroep mensen helpt bij het kopen of verkopen van huizen. Het satirische tv-programma Koefnoen maakte een paar jaar geleden een grappig filmpje over het werk van de makelaar.

vaandel

De Koninklijke Landmacht bracht vandaag een vaandelgroet aan koning Willem-Alexander met 24 vaandels. Wat houdt zo'n groet in, en wat zijn vaandels?

vaandel betekent: 'vlag van een groep (soldaten) die aan een stok wordt gedragen'

Een vaandel is een soort vlag. Meestal worden ze op een stok gedragen in een optocht van een groep mensen – vaak soldaten. Elke groep heeft zijn eigen vaandel, die te herkennen is aan specifieke kleuren, tekens of teksten. Het is een soort symbool: het herkenningsteken van de groep.

Vroeger werden vaandels veel gebruikt in legertroepen. Tegenwoordig zie je ze vooral bij plechtige, officiële gebeurtenissen, zoals vandaag tijdens de vaandelgroet aan de koning. Hierbij lieten 24 verschillende regimenten hun vaandel aan de koning zien, omdat de landmacht precies 200 jaar bestaat. Soms wordt er bij dit soort plechtige gebeurtenissen ook sierlijk gezwaaid met de vaandels; dat heet vaandelzwaaien, vendelzwaaien of vendelen.

Vaandel komt ook voor in de uitdrukking 'iets/iemand hoog in het vaandel hebben staan'; dit betekent 'iets/iemand erg belangrijk vinden'.

Extra
Vandaag werd dus een vaandelgroet aan de koning gebracht. Hij kreeg daarbij ook een sabel (een soort zwaard) overhandigd, waarop hij zelf een muntje moest teruggeven. Toen bleek dat het lastig zoeken is met een handschoen in je broekzak: kijk maar naar dit filmpje.

amnestie

'Greenpeace opgelucht door Russische amnestie'. Weet jij waarom de milieuorganisatie Greenpeace opgelucht is?

amnestie betekent: 'het besluit om iemand of een groep mensen geen straf te geven'

Deze week werd bekendgemaakt dat in Rusland een amnestiewet is aangenomen. Daardoor zullen actievoerders van Greenpeace die in het land werden vastgehouden, worden vrijgelaten. Aan deze actievoerders wordt nu namelijk 'amnestie verleend'.

Amnestie komt van een Grieks woord dat 'vergeten' betekent. Als 'amnestie verleend wordt', dan wordt de straf die iemand had gekregen 'vergeten', oftewel 'ingetrokken, kwijtgescholden'.


Extra
In sommige landen worden erg wrede straffen gegeven: mensen worden alleen maar gestraft vanwege hun geloof of omdat ze hun mening lieten horen. De organisatie Amnesty International, die strijdt tegen de schending van mensenrechten, probeert deze mensen te helpen.

summum

• Samenspelen is voor muzikanten het summum.
• Deze week begint het WK darts, het summum in de dartsport.
• Ik heb veel mooie auto’s gezien, maar de nieuwe van oom Kees is het summum.
• Bij Oud en Nieuw is het vuurwerk om twaalf uur het summum.

summum betekent: 'hoogtepunt, toppunt'

Summum is een woord uit het Latijn. Het woord summus betekende in die taal 'hoogste'. Summum met de betekenis 'hoogtepunt' is daarvan afgeleid.

In het Nederlands wordt summum gebruikt voor hoogtepunten op allerlei gebieden, zoals je in de voorbeeldzinnen bovenaan kunt zien. Vaak staat na summum het woord van, en daarna komt dan om wát voor hoogtepunt het gaat. Ook toppunt wordt op die manier gebruikt:

• Een zwembad in de tuin is het toppunt/summum van luxe.
• Je pincode op je pinpas schrijven is het toppunt/summum van domheid!
• Trouwen is het toppunt/summum van romantiek.
• Haar sinterklaassurprises zijn het toppunt/summum van creativiteit.
• De gehaktballen van mijn oma zijn het toppunt/summum van lekker eten. 

Extra
Het summum van lef is misschien wel de sprong vanuit de ruimte naar de aarde die de Oostenrijker Felix Baumgartner vorig jaar maakte!

gard

'Vol verwachting klopt ons hart, wie de koek krijgt wie de gard!' Deze zin heb je de afgelopen weken vast veel gehoord en misschien ook nog weleens gezongen. Maar weet je ook wat er eigenlijk precies wordt gezongen? Wat wordt er bedoeld met de gard?

gard betekent: 'roe', 'bosje takken om mee te slaan (als straf)'

De zin die in het liedje Zie de maan schijnt door de bomen wordt gezongen, betekent 'We wachten vol spanning af wie van Sinterklaas iets lekkers (koek) krijgt, en wie voor straf wordt geslagen met een bosje takken (de gard) omdat hij/zij stout is geweest.'

Gard betekent dus hetzelfde als het woord roe, dat je uit andere sinterklaasliedjes kent. (Bijvoorbeeld uit Zie ginds komt de stoomboot: 'Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe.') Vroeger werden kinderen hier echt mee geslagen – meestal op school, door schoolmeesters.

Tegenwoordig wordt een gard of roe niet meer gebruikt; we kennen de voorwerpen nu alleen nog uit oude verhalen en liedjes, en zien ze soms 'voor de show' in de hand van een Zwarte Piet. Terwijl kinderen er vroeger waarschijnlijk echt bang voor waren, wordt er tegenwoordig over gezongen zonder echt bij de betekenis stil te staan.

De oude vorm van gard is garde, met een e op het eind. Dat woord wordt nu onder andere nog gebruikt voor een keukengereedschap waarmee je bijvoorbeeld beslag kunt kloppen.

Extra
Natuurlijk sluiten we op 5 december af met een sinterklaasfilmpje. Er zijn veel filmpjes in omloop met sinterklaasbloopers. Kennen jullie dit filmpje al?