ombudsman

Iedereen in dit land heeft bepaalde plichten, bijvoorbeeld om zich aan de wet te houden. Gelukkig heb je bij de overheid ook een heleboel rechten. Maar wat nu als je vindt dat bijvoorbeeld de gemeente, het Rijk of het UWV (de uitkeringsinstantie) jou oneerlijk behandelt, en als zo'n organisatie je klachten niet serieus neemt? Dan stap je naar de ombudsman.

ombudsman betekent: 'iemand die burgers helpt als ze zich oneerlijk behandeld voelen'

Er is een Nationale ombudsman - dat is eigenlijk de hoogste klachteninstantie bij de overheid, die je helpt als je ergens anders geen gehoor meer krijgt. Op dit moment is Alex Brenninkmeijer onze Nationale ombudsman. Op YouTube vertelt hij wat hij doet voor iemand die weduwe is geworden en die zelf niet kan werken. Ze krijgt ineens een veel lagere uitkering, waardoor ze haar huis niet meer kan betalen.

Extra

Sinds 2011 is er ook een Kinderombudsman. Die beschermt speciaal de rechten van kinderen. Bijvoorbeeld als er problemen met school zijn, of met je verblijfsvergunning.

cookie

"Deze website maakt gebruik van cookies." Word jij de laatste tijd ook gek van zulke zinnetjes op veel sites? Je moet ze steeds wegklikken, en soms werken sites zelfs niet als je geen toestemming voor cookies geeft. Dat komt door de nieuwe 'cookiewet'. Wat zijn cookies?

cookie betekent: 'bestandje op je computer met informatie over jouw bezoek aan een site'

Een cookie is geen programmaatje (en dus bijvoorbeeld geen virus), maar een klein tekstbestand. Als je op een site komt die cookies gebruikt, laat die site zo'n bestandje achter in jouw browser met informatie over wat jij gedaan hebt (bijvoorbeeld welke producten je misschien wilde kopen). De volgende keer dat je op die site komt, wordt de informatie uit dat bestandje dan weer gebruikt.

Wist je trouwens dat het Engelse woord cookie van het Nederlandse koekje komt?

Extra
Tja, wat verwacht je hier anders dan een filmpje met Koekiemonster? Een mooie parodie op 'Call me maybe'.

wrang

Dat je beste vriend er met je vriendin vandoor gaat. Of dat de studiefinanciering wordt afgeschaft net voordat jij gaat studeren. Of dat een bankdirecteur zijn werk slecht doet en toch miljoenen verdient.

Dat zijn allemaal wrange situaties. Je voelt vast al wel aan wat dat inhoudt:

wrang betekent: 'zuur, pijnlijk, naar'

Wrang komt van het werkwoord wringen. Letterlijk is het iets waarvan je mond verwringt als je het eet of drinkt: het is zo zuur dat je er een gek gezicht bij trekt.

(Het is trouwens best lastig om wrang met een w uit te spreken. De meeste mensen zeggen 'vrang'. Nog een paar van die woorden zijn wraak, wreed en murw.)

Extra
Wil je eens ervaren hoe het voelt als je iets wrangs eet? Neem dan eens een citroen: dan gebeurt er dit!

bondskanselier

Angela Merkel, sinds 2005 bondskanselier van Duitsland. (© foto: Wikimedia Commons)

Eigenlijk is het best bijzonder om een koninkrijk te zijn: dat zijn maar een paar landen in Europa. Nederland, België, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Zweden, Denemarken en Spanje. De meeste andere landen zijn republieken.

Wie 'de baas' is in een republiek, is niet overal hetzelfde. In Frankrijk en Amerika is de president het machtigst, in Italië is het de premier, en in Duitsland ... de kanselier. De bondskanselier om precies te zijn; Duitsland is officieel namelijk een bondsrepubliek. Deze functie kun je vergelijken met die van een premier. Duitsland heeft overigens ook wel een president, maar die heeft weinig échte macht. Net als de koningin – of koning! – in Nederland.

bondskanselier betekent: 'regeringsleider in een bondsrepubliek'

Premiers en bondskanseliers werken altijd samen met de rest van de regering; ze nemen nooit in hun eentje beslissingen. Als dat wel gebeurt, krijgen ze trekjes van een dictator: dat is een alleenheerser. In het filmpje hieronder (van De Speld) wordt net gedaan alsof Nederland vanaf 1 februari een dictatuur is. (Gelukkig is dat niet zo!)

poliep

Van zingen krijg je poliepen, lijkt het wel! Nu heeft Nielson er een op zijn stembanden. En eerder had Jan Smit een poliep, en Marco Borsato, en Gerard Joling, en Björk, en Caro Emerald, en ...

Een poliep kan trouwens ook ergens anders zitten, bijvoorbeeld in je neus of in je dikke darm.

poliep betekent: 'uitstulpend gezwel op een holle plek in je lichaam'

Een poliep is eigenlijk een slijmvliestumor. Dat klinkt eng, maar woekerend ('wildgroeiend') weefsel is lang niet altijd kanker. Darmpoliepen kunnen na een aantal jaar wel kwaadaardig worden; daarom worden ze weggehaald als ze bij een darmonderzoek gevonden worden. Andere poliepen, bijvoorbeeld op je stembanden, zijn vooral lastig: ze worden verwijderd omdat ze in de weg zitten.

Er zijn trouwens ook dieren die poliepen heten. Net als de gezwellen zitten ze met een steeltje ergens aan vast. Poliepen vormen samen koraal.

Extra
Nielson wordt volgende week geopereerd. Luister nog maar even goed hoe hij met poliep klinkt. Misschien is het over een paar maanden wel anders!

rijp

Een wit laagje op het gras, op bladeren, op spinnenwebben: je ziet het vaak als je in de winter 's ochtends naar buiten gaat. Wat je dan ziet, heet rijp. Rijp is geen sneeuw, maar een soort ijs: het zijn bevroren druppels, ijskristallen. Het kan om bevroren dauw gaan, maar ook de waterdamp die in de lucht zit (want buitenlucht is altijd een beetje vochtig) kan bevriezen en zo aan voorwerpen vast blijven zitten. Rijp zit ook vaak op bovenleidingen van het spoor; daar hebben de treinen soms last van.

rijp betekent: 'witte aanslag van ijskristallen'

Op YouTube staat een filmpje waarin rijp te zien is; doordat de filmer vaak inzoomt, kun je goed zien hoe rijp er van dichtbij uitziet.

kleinkunst

"De kleinkunst is dood als Theo Maassen zijn grappen nader moet verklaren", stond vandaag in de Volkskrant. Theo Maassen is al een paar dagen in het nieuws vanwege een paar zeer grove grappen uit zijn cabaretprogramma Met alle respect, dat laatst op tv was. Maar wat wordt er bedoeld met kleinkunst?

kleinkunst betekent: 'vorm van amusement op een (klein) podium, in een theater'

Vaak wordt met kleinkunst hetzelfde bedoeld als met cabaret; cabaretiers worden ook wel kleinkunstenaars genoemd. Maar ook andere kleinschalige optredens, vooral met zang, vallen onder dit begrip.

Cabaretière Katinka Polderman is een goed voorbeeld van een kleinkunstenaar: in haar cabaretvoorstellingen, maar ook daarbuiten, schrijft en zingt ze geregeld liedjes, vaak met een satirische (spottende) inslag. Zoals haar loflied op Ivo Niehe.