gestremd

Er waren vandaag problemen op het spoor: "Treinverkeer tussen Utrecht en Den Bosch tot dinsdagmiddag gestremd."

gestremd betekent: 'geblokkeerd'

• Het autoverkeer rond het dorpsplein was op Koningsdag gestremd.
• Vanwege werkzaamheden is de Stationsstraat de hele maand gestremd voor doorgaand verkeer.
• Na het ongeluk was de Zeelandbrug de hele dag gestremd voor het wegverkeer.

Gestremd is het voltooid deelwoord van het werkwoord stremmen. Bij dit werkwoord hoort ook een bijvoeglijk naamwoord: stram. Bijvoorbeeld: 'Als je ouder wordt, word je stram.' Wat denk je dat stram betekent?
Bij blokkeren en bij stremmen bestaan ook zelfstandige naamwoorden.Vul ze hier in:
Op de A12 is een s... ontstaan door een b... van vrachtwagenchauffeurs.

Video
Niet alleen verkeer op de weg of op het spoor kan worden gestremd, maar ook verkeer op het water! Dat gebeurde eind vorig jaar bijvoorbeeld op het Eemskanaal.

Extra
Stremmen heeft ook een heel andere betekenis: als vloeistoffen stremmen, betekent dat dat ze dikker worden. Op die manier wordt bijvoorbeeld kaas gemaakt van melk. Dit gebeurt met stremsel. Bekijk hier hoe dat werkt.

tergend

Het aantal vrouwen met een topbaan is vorig jaar iets gestegen, meldt de NOS. De Volkskrant brengt het nieuws negatiever: het aantal vrouwen met een baan aan de top stijgt "tergend traag".

tergend betekent: 'irriterend, vervelend', 'zodanig dat je ongeduldig of boos wordt'

• Jessica likt tergend langzaam aan haar ijsje.
• De keeper dook naar de verkeerde hoek, waarna de bal tergend langzaam over de doellijn rolde.
• Door zijn tergende opmerkingen over mijn nieuwe T-shirt kregen we al snel ruzie.

Tergend komt van het werkwoord tergen, dat 'ergeren, irriteren', 'treiteren, proberen boos te maken' betekent. Geef de volgende vormen van dit werkwoord: de derde persoon enkelvoud van de tegenwoordige tijd, de eerste persoon meervoud van de verleden tijd, en het voltooid deelwoord.
Maak met elk van deze drie vormen een zin.

Video
Twee weken geleden ging Woordspot over epicentrum, en hadden we het over aardbevingen in Groningen. Na zo'n aardbeving is er vaak schade. In dit nieuwsitem van het RTL Nieuws wordt verteld dat het bekijken en herstellen van die schade soms tergend langzaam gaat.

decolleté

Youtube - RTL Nieuws

Deze dagen is de kleding van zangeres Trijntje Oosterhuis veel in het nieuws: 'Ze droeg bij de repetitie een zwarte jurk met een zeer diep decolleté' (NOS), 'Broekpak wint het van naveldiep decolleté' (Volkskrant).

decolleté betekent: 'laag uitgesneden hals in het kledingstuk van een vrouw, waardoor je een stukje van haar borsten kunt zien'

• Het is niet zo netjes om met een diep decolleté op je werk te komen.
• Doutzen Kroes poseerde in een witte jurk met hoge split, open rug en een subtiele inkijk in haar decolleté.
• Haar decolleté leidde veel te veel af, waardoor niet goed naar haar toespraak werd geluisterd.

Is decolleté een de-woord of een het-woord? Aanwijzing: je zegt niet 'een diepe decolleté', maar 'een diep decolleté'.
We hebben het woord decolleté geleend uit een andere taal. Uit welke taal denk je?
Als iemands broek tijdens het bukken wat afzakt waardoor je zijn bilspleet kunt zien, wordt dat een bouwvakkersdecolleté genoemd. Kun jij bedenken waarom?

Video
Doordat er zo veel over Trijntjes decolleté wordt gesproken, is het onderwerp een echte hype geworden. Er worden zelfs T-shirts van gedrukt!

epicentrum

Nepal is deze week opnieuw getroffen door een zware aardbeving. Volgens Amerikaanse specialisten had de beving een kracht van 7,4 op de schaal van Richter, en lag het epicentrum op 18,5 kilometer diepte en op 68 kilometer van Namche Bazar, vlak bij de Mount Everest.

epicentrum betekent: 'plaats op het aardoppervlak van waaronder een aardbeving zich verspreidt', 'middelpunt van een aardbeving, waar de schokken en de schade het grootst zijn'

• Het gebied direct rondom het epicentrum van de aardbeving is het moeilijkst te bereiken voor hulpverleners.
• Dorpen in de buurt van het epicentrum zijn bijna helemaal verwoest, zegt het Rode Kruis.
• De meeste slachtoffers zijn gevallen rond de plek waar het epicentrum lag.

Epicentrum betekent letterlijk 'in het centrum'. Epi is een woord uit het Grieks en betekent 'in', 'bij' of 'op'. Centrum is een bekend woord voor 'middelpunt' of 'om het midden gelegen gebied'. Denk bijvoorbeeld aan het centrum van een stad: het centrale gebied van een stad waar de rest van de stad omheen ligt.
Welke drie van de volgende zaken vind je in het centrum van een stad?
a. nieuwbouwwijken
b. veel winkels bij elkaar
c. stadhuis
d. restaurants en cafés
e. sportvelden

Epicentrum wordt ook weleens figuurlijk gebruikt. In een artikel over de viering van Koningsdag in de plaats Scherpenzeel stond bijvoorbeeld: "Epicentrum van alle activiteiten was als vanouds het dorpspark voor Huize Scherpenzeel." Welke betekenis heeft het woord hier?

Video
De laatste tijd zijn er ook veel aardbevingen geweest in Groningen. Lang niet zo heftig als in Nepal, maar ze zijn toch wel een probleem. Ze worden veroorzaakt door 'gaswinning'. In dit nieuwsitem van na de aardbeving van eind vorig jaar wordt er iets over verteld; het epicentrum lag toen in het plaatsje Woudbloem.

tragisch

'Door de tragische scheepsramp van zaterdag wordt het probleem van de bootvluchtelingen snel besproken door de ministers van Buitenlandse Zaken', meldt een Belgische krant.

tragisch betekent: 'heel erg/ernstig', 'zeer droevig/treurig'

• Er zijn drie doden gevallen bij een tragisch ongeluk op de A2.
• Het was een tragische dag voor de familieleden van de slachtoffers.
• Het is tragisch om te zien dat de man die altijd zo succesvol was, nu op straat leeft.

Waarom staat er in 'een tragische dag' een e achter tragisch, en in 'een tragisch ongeluk' niet?
Naast het bijvoeglijk naamwoord tragisch bestaat er een zelfstandig naamwoord met de betekenis 'ernstige, treurige gebeurtenis'. Dit woord heeft ook nog de speciale betekenis 'toneelstuk dat treurig afloopt'. Welk woord is dat?

Video
Over tragische verhalen en gebeurtenissen kun je vertellen in woorden, maar ook in muziek. Als je naar 'tragische muziek' luistert, voel je je vanzelf wat droevig of somber. Misschien heb jij dat wel met de 'Tragische Ouverture' van de componist Johannes Brahms.

ophef

De omroep VPRO gaat binnenkort de film Going Clear uitzenden op de Nederlandse tv. "In de Verenigde Staten zond zender HBO de film eind maart uit. Dit leidde tot veel ophef", staat op Trouw.nl.

ophef betekent: 'opwinding/gedoe over iets'

• In Noord-Brabant is ophef ontstaan over beelden van begrafenissen die ongevraagd op internet worden gezet.
• De uitspraken van Geert Wilders zorgen regelmatig voor ophef.
• Wat een ophef over de zangkwaliteiten van die soapster; er zijn wel belangrijkere dingen in de wereld!

Als er ophef over iets ontstaat, dan is er iets aan de hand. Mensen maken zich druk over iets wat is gezegd of gebeurd; ze vinden het verkeerd of slecht. Beschrijf een gebeurtenis die leidde tot ophef bij jou op school.

Ophef is ontstaan uit het werkwoord opheffen. Dit betekent oorspronkelijk 'omhoogtillen', waaruit een figuurlijke betekenis ontstond: 'overdreven veel positieve dingen over iets of iemand zeggen, veel mooier maken dan de werkelijkheid'. Welk deel van die figuurlijke betekenis is in ophef verdwenen?
Bonusvraag: het werkwoord opheffen heeft ook nog een heel andere betekenis. Welke? Het past bijvoorbeeld in de zin: 'Ik ga mijn rekening bij de bank ...; ik stap over naar een andere.'

Video
Heb jij het ook meegekregen? Een paar maanden geleden was er ophef over de blauwe vinkjes onder WhatsApp-berichten. Het kwam zelfs in het nieuws.

omstreden

In het nieuws: 'Het effect van soja in de voeding van nierpatiënten blijft omstreden', 'Omstreden coach ontslagen bij voetbalclub Wigan Athletic', 'Maleisië neemt omstreden antiterreurwet aan'.

omstreden betekent: 'iets of iemand waarover mensen het oneens zijn' en 'iets of iemand waar slechte verhalen over bekend zijn'

• Over die omstreden wet heeft de Tweede Kamer urenlang vergaderd; uiteindelijk stemde de meerderheid voor.
• De burgemeester moest uiteindelijk opstappen, want er kwamen steeds meer verhalen over zijn omstreden verleden in het nieuws.
• Winston Churchill was een omstreden persoon; de Britse bevolking had een haat-liefdeverhouding met hem.

In omstreden zitten de woorden om en gestreden, een vorm van het werkwoord strijden. Wat betekent het woord dus letterlijk?

Welk voorvoegsel moet je voor omstreden zetten om het woord met de tegenovergestelde betekenis 'iets/iemand waar geen discussie over is' te krijgen? Maak een zin met dat woord.

Video
Twee weken geleden was de politicus Johan Houwers in het nieuws. In 2013 moest hij uit de Tweede Kamer vertrekken omdat hij over sommige zaken had gelogen, maar nu kon hij onverwachts weer terugkeren. Zowel Houwers zelf als zijn terugkeer is omstreden: zie het RTL Nieuws.