overdonderd

De megatrap bij Rotterdam Centraal trekt veel publiek. De organisatie achter de trap, Rotterdam Viert de Stad, is overdonderd door het grote succes. (Metronieuws.nl)

overdonderd zijn betekent: 'zeer verrast of geschrokken zijn', 'niet goed weten hoe je moet reageren omdat iets je onverwachts overkomt'

• De familie was totaal overdonderd toen opa vertelde dat hij ernstig ziek was.
• 'Dit had ik totaal niet zien aankomen', zei een overdonderde Matthijs, toen hij de prijs in ontvangst nam.
• Amy was overdonderd door alle mooie en lieve reacties op haar optreden.

Als je overdonderd bent, kan het om een positieve of een negatieve verrassing gaan. Geef bij elke voorbeeldzin hierboven aan of het om iets positiefs of negatiefs gaat.

Het werkwoord overdonderen betekent 'zó veel indruk maken dat iemand anders niets meer kan zeggen of er niets meer tegen in kan brengen'. In overdonderen zit het woord donder. Wat heeft het donderende geluid van onweer met overdonderen te maken?
Ken je de woorden opdonderen en bedonderen? En wat gebeurt er als iets omdondert?

Extra
Maaike van Herwaarden uit Arnhem is afgelopen zaterdag in het radioprogramma De Taalstaat uitgeroepen tot de Beste Leraar Nederlands van 2016. Ze is compleet overdonderd, vertelt ze in dit filmpje. Ze zegt ook dat Nederlands het allertofste schoolvak is, en dat taal erg belangrijk is, omdat je het bij alle andere vakken nodig hebt. Ben jij het daarmee eens?

verwezenlijken

Manchester United en Louis van Gaal hebben maandagavond bevestigd dat de Nederlandse coach ontslagen is bij de Engelse topclub. "Ik ben erg teleurgesteld dat ik ons vooropgestelde driejarenplan niet zal kunnen verwezenlijken", laat Van Gaal weten. (Nieuwsblad.be)

verwezenlijken betekent: 'zorgen dat iets werkelijkheid wordt', 'iets waarmaken, iets uitvoeren'

• Mijn oma zegt altijd dat ik mijn dromen moet verwezenlijken.
• Om onze plannen te kunnen verwezenlijken, moeten we een goede planning en een taakverdeling maken.
• Hij heeft zijn droom om piloot te worden eindelijk verwezenlijkt.

Overgankelijke werkwoorden zijn werkwoorden die met een lijdend voorwerp worden gecombineerd. Onovergankelijke werkwoorden worden juist niet met een lijdend voorwerp gecombineerd. Is verwezenlijken een overgankelijk of onovergankelijk werkwoord? Lees ook de uitleg op https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/overgankelijk-en-onovergankelijk.

In verwezenlijken zit het woord wezenlijk, dat 'werkelijk bestaand' betekent. In bepaalde zinnen kun je wezenlijk vervangen door essentieel of belangrijk. Bijvoorbeeld: 'Tina werkt al vijf jaar in de supermarkt, en Jesse begint net; dat is een wezenlijk verschil.' Stel je voor dat jij de supermarkt bezoekt. Hoe zou je kunnen zien dat er een wezenlijk verschil is tussen Tina en Jesse?





Extra
Twee Tilburgse studenten doen voor hun opleiding 'sociaal-cultureel werk' een project waarbij ze wensen verzamelen. Eén wens zal worden verwezenlijkt. Hoe lijkt het jou om dit project te doen: leuk, moeilijk, nuttig?

nuchter

Douwe Bob heeft het Eurovisiesongfestival in het Zweedse Stockholm zaterdag niet gewonnen. Velen hadden beter verwacht, maar onder anderen zanger Frans Bauer bleef nuchter: "We mogen trots zijn", twitterde hij. (Omroep Brabant)

nuchter betekent: 'rustig en zakelijk', 'koel, niet emotioneel'

• Eriks familieleden gingen helemaal uit hun dak toen hij zijn diploma had gehaald, maar zelf bleef hij er nuchter onder.
• Ze liet zich tijdens de discussie niet leiden door emoties, maar bekeek de zaak nuchter.
• Zelfs een nuchtere Groninger raakt van slag als er een aardbeving plaatsvindt.

Nuchter heeft ook de betekenis 'met een lege maag, (’s ochtends) nog niet gegeten en gedronken hebben'. Op een nuchtere maag, zoals dat ook wel wordt genoemd, kun je beter geen zware dingen eten.
- Wat zou jij nooit kunnen eten op een nuchtere maag?
Patiënten in een ziekenhuis wordt soms gevraagd 'nuchter' te blijven. Wanneer?

Nuchter betekent ook 'geen of niet te veel alcohol hebben gedronken'.
- Noem een situatie waarin mensen verplicht nuchter moeten zijn.
- Wat is het tegenovergestelde van nuchter in deze betekenis?

Extra
Iedereen lift een beetje mee op het succes van autocoureur Max Verstappen. Zelf zit hij er nuchter bij op zijn vlog.

leedvermaak

Niet alleen in Zwolle werd er zondag gejuicht toen Ajax op de valreep het kampioenschap verspeelde bij De Graafschap. Ook in Rotterdam en Enschede was het leedvermaak groot. (AD)

leedvermaak betekent: 'plezier om het ongeluk of verdriet van een ander, lachen als iemand iets onhandig of slecht doet'

• 'Geen beter vermaak dan leedvermaak', zo luidt het spreekwoord, en televisieprogramma's als Ik vertrek en Idols maken daar dankbaar gebruik van.
• Met veel leedvermaak keken de kinderen toe hoe hun moeder een app probeerde te downloaden.
• Filmpjes kijken van mensen die erg schrikken of onhandig vallen, is puur leedvermaak.

Welke tegenstelling bevat het woord leedvermaak?
Van welk werkwoord komt vermaak? Maak een zin met dit werkwoord.
Wat betekent de uitdrukking lief en leed met elkaar delen?

Extra
Maartje heeft het in dit filmpje over het leedvermaak dat je hebt als je naar de audities van sommige Idolskandidaten kijkt. Ze zorgt eerst ook zelf voor vermaak door te laten zien hoe haar eigen auditie zou gaan.

aandoenlijk

De Britse prins George heeft een kleine hype ontketend. Foto's van de tweejarige prins, die in een aandoenlijk wit badjasje met zijn naam erop de Amerikaanse president de hand schudt, zijn een hit op de sociale media. (NOS)

aandoenlijk betekent: 'lief, schattig, ontroerend'

• Kleine kinderen zijn vaak aandoenlijk.
• Een aandoenlijk beeld op de hoofdstraat van het dorp: een ganzenpaar vergezelde hun pasgeboren kuikens op een van hun eerste uitstapjes buiten het nest.
• Haar dochter van zeven heeft een aandoenlijk gedichtje geschreven.

Heel in de verte gaat aandoenlijk terug op het werkwoord aandoen zoals in 'kleren aandoen'. Als aandoenlijk teruggaat op aandoen, op welke werkwoorden gaan dan de woorden aantrekkelijk en aanhankelijk terug, denk je?
Wat betekenen aantrekkelijk en aanhankelijk in de volgende zinnen:
- Vind je Justin Bieber aantrekkelijk?
- Mijn kleine broertje is heel aanhankelijk.

Extra
Je verwacht het niet direct, maar ook een robot kan aandoenlijk zijn.

zwichten

Angela Merkel heeft vrijdag bekendgemaakt dat de Duitse regering toestemming geeft voor een strafrechtelijk onderzoek naar komiek Jan Böhmermann, wegens het beledigen van de Turkse president Erdogan. Merkel zwicht voor de Turkse druk. (Elsevier)

zwichten betekent: 'toegeven aan iets of iemand terwijl je het eerst niet wilde'

• Ze wilde iets gezonds eten, maar zwichtte toch voor de lekkere taart.
• Mijn moeder is gezwicht voor een paar dure schoenen.
• 'Wij zullen niet zwichten voor haat en geweld', roepen veel politici.

Zwichten is een erg oud woord. Het kwam begin 1400 al voor in de betekenis 'tot rust brengen/komen, ophouden'. Welk ander Nederlands werkwoord is denk je van oorsprong een variant van zwichten, als je kijkt naar die oude betekenis?
a. zwiepen
b. zwijgen
c. zinken

Heb jij je weleens laten verleiden om iets te doen terwijl je het eigenlijk niet wilde? Waardoor liet je je overhalen?

Extra
Gisteren kwam in het nieuws dat een rijexaminator (iemand bij wie je je rijexamen doet) mensen tegen betaling heeft laten slagen. Enkele rijschoolhouders hadden hem een paar keer gevraagd om dit te doen (want daar zouden zij zelf ook geld mee verdienen), en uiteindelijk zwichtte hij.

recreant

Er wordt gezegd dat de organisatie van de marathon van Rotterdam de laatste jaren minder belang hecht aan topprestaties, omdat ze vooral winst wil maken. Recreanten leveren geld op, toplopers kosten geld. (Volkskrant)

recreant betekent: 'iemand die puur voor zijn lol en ontspanning een sport doet'

• De meeste sportclubs hebben een aanbod voor wedstrijdspelers en voor recreanten.
• Verrassend genoeg is het clubtoernooi gewonnen door een recreant die nog nooit een training heeft gevolgd.
• Recreanten op de racefiets nemen zichzelf nogal serieus. Een dure fiets, geschoren benen en vooral geen bel op de fiets.

Recreant heeft ook de algemene betekenis 'iemand die iets voor zijn lol en ontspanning doet in zijn vrije tijd'. De specifiekere betekenis met betrekking tot sport is hiervan afgeleid.
Er zijn drie woorden die samenhangen met recreant in de algemene betekenis: recreëren, recreatie en recreatief.
a. Geef de woordsoort van deze drie woorden.
b. Vul in de tekst hieronder de juiste vormen in op de puntjes.
Buiten de stad is een natuurgebied dat geschikt is voor recr... Je kunt er op allerlei manieren recr...: je kunt er zwemmen, vissen en zelfs kamperen. De ideale plek dus voor wie recr... bezig wil zijn. Er wordt dan ook volop gerecr...

Wat is jouw favoriete recreatieve uitje?

Extra
Recreanten die een marathon lopen, krijgen vaak last van een blessure. Sommige al bij de trainingen, zoals deelnemer Wim.